Czym jest wąkrota azjatycka i co robi w kosmetykach?
Wąkrota azjatycka to roślina pochodząca z Azji, której wyciąg łagodzi zaczerwienienia i wspiera naprawę podrażnionej skóry. Po łacinie nazywa się Centella asiatica, a na opakowaniach kosmetyków producenci skracają ją do „cica" — więc wąkrota azjatycka, wąkrotka azjatycka, centella i cica to dokładnie to samo. W pielęgnacji sięga się po nią tam, gdzie skóra jest wrażliwa, zaczerwieniona, przesuszona kwasami albo świeżo po zabiegu.
Konsultacja merytoryczna: Daria Wyszyńska-Zdziobłowska, kosmetolożka
Wąkrota, wąkrotka, centella, cica — jedna roślina, cztery nazwy
To najczęstsze źródło zamieszania: te same zapytania wpisywane są do Google czterema różnymi słowami, a chodzi o jeden składnik.
Wąkrota azjatycka i wąkrotka azjatycka to dwa warianty polskiej nazwy zwyczajowej tej samej rośliny — oba spotkasz w opisach produktów i oba są poprawne. Centella asiatica to jej nazwa łacińska, czyli ta, którą zobaczysz w składzie INCI (zwykle jako Centella Asiatica Extract albo Centella Asiatica Leaf Water). Cica to marketingowy skrót od „cicatrix" — po łacinie „blizna" — który zrobił karierę w kosmetykach koreańskich i dziś funkcjonuje jako nazwa całej kategorii produktów kojących. Dlatego pianka opisana jako „z wąkrotką azjatycką" i krem z „CICA" w nazwie zawierają ten sam wyciąg.
Uwaga na jedną pułapkę: „cica" w nazwie produktu nie gwarantuje, że centella jest w nim składnikiem wiodącym. Czasem to główna baza formuły, czasem dodatek w śladowej ilości. Jak to rozpoznać — niżej.
Co centella faktycznie robi na skórze
Za działanie wyciągu odpowiadają przede wszystkim triterpeny — azjatykozyd i madekasozyd — oraz towarzyszące im flawonoidy i aminokwasy. W pielęgnacji przekłada się to na trzy rzeczy, które producenci opisują zgodnie:
Łagodzenie. Wyciąg wycisza odczyn zapalny w skórze, czyli to, co widzisz jako zaczerwienienie, ciepło i uczucie pieczenia. Dlatego centella jest standardem w produktach dla cery naczynkowej i reaktywnej.
Wsparcie regeneracji. Stąd nazwa „cica": wyciąg wspiera procesy naprawcze naskórka, dlatego trafia do produktów po zabiegach — po laserze, peelingu chemicznym, mezoterapii mikroigłowej.
Wzmacnianie bariery. Centella rzadko pracuje sama. W dobrych formułach stoi obok pantenolu, skwalanu, ceramidów i kwasu hialuronowego, które domykają barierę hydrolipidową — jeśli ona przecieka, skóra będzie się podrażniać niezależnie od tego, ile centelli wsypiesz. Jak ją odbudować, opisaliśmy w osobnym poradniku o barierze hydrolipidowej.
Czego centella nie robi: nie rozjaśnia przebarwień, nie złuszcza, nie reguluje wydzielania sebum i nie zlikwiduje przyczyny trądziku. To składnik kojący i naprawczy, nie korygujący.
Dla jakiej skóry wąkrota ma sens
Centella to jeden z niewielu aktywów, które są bezpieczne praktycznie dla każdego typu skóry — ale są sytuacje, w których naprawdę robi różnicę:
Skóra wrażliwa i reaktywna, która reaguje zaczerwienieniem na zmianę kosmetyku, temperaturę albo stres. Skóra naczynkowa z utrwalonym rumieniem. Skóra po zabiegach — producenci kremów z centellą wymieniają tu lasery, peelingi i mikronakłuwanie. Skóra w trakcie retinizacji, czyli w pierwszych tygodniach kuracji retinoidem, kiedy pojawia się suchość i łuszczenie. Skóra atopowa — przy nasilonym AZS skonsultuj kosmetyk z lekarzem, bo pielęgnacja jest wtedy tylko dodatkiem do leczenia. I wreszcie skóra trądzikowa podrażniona kuracją: centella nie leczy trądziku, ale pozwala wytrzymać kwasy i retinoidy bez odstawiania ich po tygodniu.
Ile centelli jest w kosmetyku — jak czytać opakowanie
Najuczciwszy sygnał to stężenie albo pozycja w składzie INCI. Jeśli Centella Asiatica Extract albo Centella Asiatica Leaf Water stoi w pierwszej piątce listy, składnika jest w formule dużo. Jeśli jest w ostatniej trzeciej — to dodatek. Poniżej cztery produkty z naszej oferty i to, co producenci podają w opisach:
| CICA B5 Foam Cleanser | CICA Power 51% Centella Essence | Barrier Recovery CICA Peptide Balm | CICA Cooling Gel Cream | |
|---|---|---|---|---|
| Typ produktu | pianka myjąca (2. etap oczyszczania) | krem regenerująco-przeciwzapalny | krem-balsam odbudowujący barierę | krem-żel chłodząco-łagodzący |
| Centella w składzie | ekstrakt 3% | Centella Asiatica Leaf Water 51% formuły (baza) | ekstrakt 10% | Centella Asiatica Extract bez podanego stężenia |
| Co pracuje obok | gliceryna 3%, pantenol 0,5%, aloes, baza surfaktantów aminokwasowych | kompleks AstaCICA™ (astaksantyna + centella), dipotassium glycyrrhizate, skwalan, kwas hialuronowy, arginina | kwasy omega-3 5%, skwalan 5%, biopeptydy 3%, D-pantenol, allantoina | kompleks Azulenol™ (guajazulen + pycnogenol), niacynamid, ceramid NP, arginina |
| Producent wskazuje | skóra wrażliwa, atopowa, odwodniona, po laserach, peelingach i mezoterapii | skóra wrażliwa i reaktywna, AZS, rumień, po zabiegach inwazyjnych | skóra sucha, reaktywna, po zabiegach, przy retinoidach i kwasach | skóra wrażliwa, naczyniowa, a także tłusta, mieszana i trądzikowa |
| Pojemność | 60 ml i 150 ml | 50 ml i 30 ml | 30 ml | 50 ml |
Widać różnicę ról: CICA B5 Foam Cleanser (w ofercie także wersja 150 ml) to produkt spłukiwany — ma nie podrażnić, a nie naprawić. CICA Power 51% Centella Essence jest zbudowany wokół wody z liści centelli jako bazy formuły, zamiast wody demineralizowanej. Barrier Recovery CICA Peptide Balm stawia na centellę 10% plus lipidy i peptydy, więc celuje w barierę, nie tylko w rumień; producent opisuje przy nim technikę kanapkową na czas kuracji retinoidem. A CICA Cooling Gel Cream ma lekką, żelową konsystencję i jako jedyny z tej czwórki jest wskazywany też dla cery tłustej i trądzikowej. W ofercie są jeszcze CICA Calming Down Cream tej samej marki i ceramidowy CICA Ceramides Cream — pełny przegląd kojących linii znajdziesz na stronie marki Dermomedica.
Czego wąkrota azjatycka nie zrobi
Trzy rzeczy, o które pytacie najczęściej, a na które centella nie jest odpowiedzią. Nie usunie blizn. Nazwa „cica" pochodzi od blizny i to nośne marketingowo, ale wyciąg wspiera gojenie świeżej, podrażnionej skóry — nie przebudowuje blizny, która już się utrwaliła. Nie zastąpi filtra. Żaden składnik kojący nie chroni przed UV; krem z SPF to osobny, ostatni krok rano. Nie zastąpi leczenia. Przy trądziku różowatym, AZS, zapaleniach i zmianach, które nie reagują na pielęgnację, idziesz do dermatologa — kosmetyk z centellą jest wtedy wsparciem, nie terapią.
Jak wprowadzić cicę do pielęgnacji — 4 kroki
- Zacznij od jednego produktu, nie od całej linii. Najbezpieczniej od kremu albo balsamu z centellą stosowanego wieczorem — jeśli skóra reaguje dobrze, dopiero wtedy dołóż piankę albo płatki.
- Nie łącz go z nowym aktywem w tym samym tygodniu. Jeśli jednocześnie zaczynasz retinoid i kosmetyk kojący, przy podrażnieniu nie będziesz wiedzieć, co je wywołało.
- Nakładaj na lekko wilgotną skórę, delikatnie wklepując. Energiczne wcieranie w zaczerwienioną skórę samo z siebie nasila rumień; producenci kremów-żeli wprost zalecają wklepywanie opuszkami.
- Rano domknij rutynę filtrem. Kremy z centellą zwykle nie mają ochrony UV, więc SPF nakładasz na końcu — inaczej cofasz pracę całej rutyny kojącej.
Jeśli szukasz konkretnych zestawień produktowych pod swój typ skóry, zebraliśmy je w przewodniku centella (cica) — na co pomaga.
Najczęstsze pytania
Wąkrota czy wąkrotka azjatycka — która nazwa jest poprawna?
Obie. To dwa warianty polskiej nazwy zwyczajowej rośliny Centella asiatica i spotkasz je w opisach kosmetyków wymiennie. W składzie INCI zawsze znajdziesz wersję łacińską.
Czy cica i centella to to samo?
Tak. „Cica" to skrót marketingowy od łacińskiego „cicatrix" (blizna), którym oznacza się produkty z wyciągiem z Centella asiatica. Nazwa w produkcie nie mówi jednak, ile tego wyciągu jest w formule — to sprawdzasz w stężeniu albo pozycji w składzie INCI.
Czy centella pomaga na trądzik?
Nie leczy trądziku, bo nie reguluje sebum ani nie oczyszcza porów. Pomaga za to wytrzymać kurację przeciwtrądzikową: wycisza zaczerwienienie i suchość po kwasach i retinoidach, dzięki czemu rzadziej trzeba je odstawiać.
Czy mogę łączyć cicę z retinolem i kwasami?
Tak, to jedno z jej najsensowniejszych zastosowań. Producent Barrier Recovery CICA Peptide Balm opisuje nawet technikę kanapkową: cienka warstwa balsamu, potem aktyw, opcjonalnie kolejna cienka warstwa.
Czy produkty z centellą są bezpieczne dla skóry atopowej?
Producenci wskazują skórę atopową wśród wskazań, ale przy nasilonym AZS kosmetyk ustalasz z lekarzem prowadzącym — pielęgnacja jest wtedy dodatkiem do leczenia, nie jego zamiennikiem.
Czy wąkrota azjatycka może uczulać?
Jak każdy wyciąg roślinny, może — rzadko, ale może. Przy bardzo reaktywnej skórze zrób próbę na małym fragmencie (np. za uchem) i odczekaj dobę przed pierwszym użyciem na całą twarz.
Autor: Daria Wyszyńska-Zdziobłowska, kosmetolożka od 15 lat, założycielka YourSkin. Stężenia i wskazania pochodzą z opisów producentów podanych na kartach produktów.
