Rodzaje trądziku — jak rozpoznać, z czym masz do czynienia

Jakie są rodzaje trądziku i jak rozpoznać, który masz?

Trądzik występuje w kilku postaciach, które różnią się tym, czy zmiany są zapalne i jak głęboko sięgają w skórę. Najłagodniejsza to trądzik zaskórnikowy — same zatkane pory, bez zaczerwienienia; dalej jest trądzik grudkowo-krostkowy, czyli czerwone grudki i krostki z ropną treścią; najciężej przebiegają trądzik guzkowy i trądzik skupiony, w których bolesne zmiany sięgają głęboko i zostawiają blizny. Dwie ostatnie postacie są chorobą do leczenia u dermatologa, a nie problemem, który rozwiąże pielęgnacja.

Konsultacja merytoryczna: Daria Wyszyńska-Zdziobłowska, kosmetolożka

Kiedy to sprawa dla dermatologa, a nie dla kosmetyków

Zacznę od tego, co najważniejsze, bo zbyt często trafia na koniec takich tekstów. Trądzik guzkowy i trądzik skupiony (łac. acne conglobata) to ciężkie postacie choroby, które wymagają leczenia dermatologicznego — często leczenia ogólnego, przyjmowanego doustnie. Pielęgnacja kosmetyczna ich nie zatrzyma i nie zastąpi. To nie jest kwestia dobrania lepszego serum: zmiany sięgają głęboko w skórę właściwą, łączą się ze sobą pod jej powierzchnią i gdy się wygoją, zostawiają trwałe blizny. Każdy tydzień zwlekania to więcej blizn do późniejszego korygowania.

Ta sama zasada dotyczy trądziku odwróconego (hidradenitis suppurativa) — bolesnych guzów i przetok w pachach, pachwinach i pod biustem. To osobna choroba zapalna, którą prowadzi dermatolog, a nie gabinet kosmetyczny. Jeśli rozpoznajesz u siebie którąś z tych postaci, idź do lekarza i nie szukaj dalej w internecie. Pielęgnacja, o której piszę niżej, jest wtedy wyłącznie wsparciem obok leczenia i warto ją uzgodnić z osobą, która Cię prowadzi. W tym artykule nie podajemy nazw leków ani dawek — o tym decyduje lekarz po zbadaniu skóry.

Trądzik zaskórnikowy — zatkane pory bez stanu zapalnego

To najłagodniejsza i najczęstsza postać. Zaskórnik (potocznie wągier) to por zatkany mieszaniną sebum i złuszczonych komórek naskórka. Zaskórniki otwarte mają ciemną końcówkę — to nie brud, tylko utleniony keratynowy czop; zaskórniki zamknięte wyglądają jak drobne białe grudki pod skórą, najczęściej na czole, brodzie i wokół nosa. Nie ma tu zaczerwienienia, nie ma bólu, nie ma ropnej treści.

Ta postać dobrze reaguje na pielęgnację, bo problemem jest mechanika poru, nie rozległy stan zapalny. Pracuje się tu kwasem salicylowym, który jako jedyny z popularnych kwasów rozpuszcza się w tłuszczach i dzięki temu wchodzi w głąb poru. Przykład z półki: DermaQuest BHA Cleanser DermaClear (177 ml) ma kwas salicylowy 2 % i olejek z drzewa herbacianego, a karta wskazuje go przy skórze tłustej, mieszanej i trądzikowej z zaskórnikami oraz rozszerzonymi porami. Jeśli wolisz zostawiać kwas na skórze, a nie spłukiwać — Medik8 Press & Clear w wersji mini (30 ml) to tonik z 2 % BHA w formie enkapsulowanej i kwasem traneksamowym 2 %; producent radzi zacząć od jednego użycia dziennie. Pełna pojemność 150 ml bywa chwilowo niedostępna. Więcej o samym usuwaniu zaskórników — i o tym, czego nie robić — jest w osobnym poradniku.

Trądzik grudkowo-krostkowy — najczęstsza postać u dorosłych

Tu dochodzi stan zapalny. Grudka to czerwone, wyczuwalne pod palcem zgrubienie bez ropnej treści; krosta to ta sama zmiana z białym lub żółtawym czubkiem. Pojawiają się tam, gdzie zatkany por został skolonizowany przez bakterie i skóra odpowiedziała zapaleniem. U dorosłych ta postać lubi dolną część twarzy: brodę, żuchwę, okolicę ust. Po wygojeniu bardzo często zostaje czerwona lub brunatna plama — to przebarwienie pozapalne, nie blizna, i ono zblaknie, choć wolno.

Przy tej postaci pracuje się dwutorowo: łagodzi stan zapalny i jednocześnie pilnuje, żeby nie rozwalić bariery skórnej, bo podrażniona skóra goi się gorzej. Dobrze sprawdza się tu kwas azelainowy, który działa przeciwzapalnie i przeciwzaskórnikowo. Dermomedica Azelaic TRX Foam Cleanser (150 ml) ma kwas azelainowy 3 %, kwas traneksamowy 2 % i niacynamid 0,5 %; karta opisuje go jako drugi etap oczyszczania do stosowania rano i wieczorem i zaznacza, że po nim „nie wymaga tonika". Na zaostrzenie punktowe bywa wygodna Dermomedica Azelaic B3 Nanocellulose Mask — jednorazowa maska nanocelulozowa z azeloglicyną, niacynamidem i pantenolem, trzymana na twarzy 15–30 minut, do stosowania raz lub dwa razy w tygodniu. Pełną rutynę krok po kroku opisałam we wpisie o pielęgnacji skóry trądzikowej kwasami.

Trądzik guzkowy i skupiony — postacie ciężkie

Guzek to zmiana większa i głębsza od grudki: twarda, bolesna przy dotknięciu, często bez widocznego „czubka", bo proces toczy się pod skórą. Trądzik skupiony (acne conglobata) to postać, w której guzki i torbiele łączą się pod powierzchnią skóry w rozległe, sączące się ogniska i tworzą przetoki, a potem nieregularne blizny. Zajmuje nie tylko twarz, ale też plecy, kark i klatkę piersiową, i zdecydowanie częściej dotyczy mężczyzn.

Powtórzę, bo to jest sedno: to są rozpoznania lekarskie i leczenie prowadzi dermatolog. Kosmetyki nie dosięgną procesu, który toczy się w skórze właściwej. Rola pielęgnacji przy tych postaciach jest pomocnicza — delikatne oczyszczanie, nawilżenie, fotoprotekcja i nic agresywnego, co dołożyłoby podrażnienia do już zapalnej skóry. Nie wyciskaj, nie nakłuwaj i nie kupuj „mocniejszego kwasu": przy guzkach i torbielach mechaniczna ingerencja to najkrótsza droga do blizny.

Postacie trądziku i to, co je od siebie odróżnia

To nie zawsze trądzik — różowaty i zapalenie okołoustne

Dwie rzeczy wyglądają jak trądzik, a pielęgnuje się je zupełnie inaczej, i to jest najczęstszy błąd, jaki widzę w gabinecie. Pierwsza to trądzik różowaty: mimo nazwy nie ma z trądzikiem pospolitym wiele wspólnego. Nie ma w nim zaskórników — podstawą są utrwalony rumień na nosie, policzkach i czole, widoczne naczynka, uderzenia gorąca i reakcja na ostre jedzenie, alkohol, zmianę temperatury. Jeśli wrzucisz na taką skórę rutynę przeciwtrądzikową z mocnymi kwasami, rumień się nasili. Co robić zamiast tego, opisałam we wpisie o pielęgnacji przy trądziku różowatym.

Druga to zapalenie okołoustne: drobne grudki i krostki w okolicy ust, nosa i czasem oczu, zwykle z charakterystycznym wąskim pasem zdrowej skóry przy samych wargach. Skóra raczej piecze, niż boli, często się łuszczy. Bardzo często wywołuje je to, czym próbujemy je leczyć: ciężkie kremy okluzyjne i maści sterydowe. Tu działaniem pierwszego wyboru jest odstawienie, nie dołożenie kolejnego produktu — objawy i postępowanie rozpisaliśmy osobno. Cały asortyment przeciwtrądzikowy i przeciwzapalny marki, z której pochodzą produkty z tego tekstu, znajdziesz na stronie Dermomedica.

5 kroków, żeby rozpoznać, z czym masz do czynienia

1. Sprawdź, czy masz zaskórniki. Są — to trądzik pospolity. Nie ma ich wcale, a jest rumień i naczynka — pomyśl o trądziku różowatym.
2. Dotknij zmiany. Powierzchowna grudka czy krosta to postać grudkowo-krostkowa. Twardy, bolesny guzek, który czujesz głęboko — to już guzek i powód do wizyty u dermatologa.
3. Zobacz, gdzie się układają. Centrum twarzy i rumień — kierunek różowaty. Wokół ust z wolnym rąbkiem przy wargach — kierunek zapalenie okołoustne. Broda, żuchwa, plecy — trądzik pospolity.
4. Policz blizny. Jeśli po zmianach zostają wgłębienia i nieregularne blizny, a nie tylko przebarwienia, proces sięga głębiej, niż sięgnie kosmetyk. Idź do lekarza.
5. Przejrzyj, co nakładasz. Sterydowa maść, ciężki krem okluzyjny albo nowy kosmetyk sprzed kilku tygodni są częstym wyjaśnieniem wysypki, którą bierzemy za trądzik.

Najczęstsze pytania

Czy można mieć kilka rodzajów trądziku jednocześnie?

Tak, i to jest regułą, nie wyjątkiem. Najczęściej widać obraz mieszany: zaskórniki w strefie T i pojedyncze grudki na brodzie. Postać określa się po zmianach, które dominują i są najcięższe — jeden guzek przy dwudziestu zaskórnikach zmienia plan postępowania.

Jak odróżnić trądzik pospolity od trądziku różowatego?

Po zaskórnikach i po rumieniu. Trądzik pospolity ma zaskórniki i zmiany rozsiane po twarzy, plecach i klatce. Trądzik różowaty nie daje zaskórników, za to ma utrwalony rumień i widoczne naczynka w centrum twarzy oraz uderzenia gorąca po bodźcach. Rozpoznanie stawia lekarz.

Czy trądzik guzkowy albo skupiony da się wyleczyć pielęgnacją?

Nie. To ciężkie postacie choroby, które wymagają leczenia dermatologicznego, często ogólnego. Kosmetyki mogą wspierać komfort skóry i chronić ją w trakcie terapii, ale nie zatrzymają procesu zapalnego w skórze właściwej. Zwlekanie oznacza więcej blizn.

Czym jest trądzik skupiony?

Trądzik skupiony (acne conglobata) to ciężka postać, w której głębokie guzki i torbiele łączą się pod skórą w rozległe ogniska, sączą się, tworzą przetoki i pozostawiają nieregularne blizny. Zajmuje też plecy, kark i klatkę piersiową. Wymaga pilnej opieki dermatologicznej.

Czy wyciskanie zmian przyspiesza gojenie?

Nie — przy zmianach zapalnych najczęściej je wydłuża i zwiększa ryzyko blizny oraz przebarwienia pozapalnego. Przy guzkach i torbielach nie wyciskaj w ogóle. Ekstrakcję zaskórników lepiej zostawić gabinetowi.

Co zostaje po trądziku — blizna czy przebarwienie?

Jedno i drugie, ale to różne rzeczy. Przebarwienie pozapalne to płaska czerwona lub brunatna plama, która z czasem zblaknie. Blizna to zmiana w strukturze skóry — wgłębienie albo zgrubienie — i sama nie zniknie. Im cięższa postać i im więcej mechanicznej ingerencji, tym więcej blizn.

Autor: Daria Wyszyńska-Zdziobłowska, kosmetolożka od 15 lat, założycielka YourSkin. Stężenia i wskazania pochodzą z opisów producentów. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji dermatologicznej.